Clandestiene pers WO II

De clandestiene pers behoort tot één van de allervroegste vormen van anti-Duits verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Als tegengewicht voor de door Duitse censuur gecontroleerde pers wou de clandestiene pers het verzet tegen de bezetter helpen aanwakkeren. In de loop van 1942 versnelde de ontwikkeling naar een sluikpers die door een steeds groter deel van de publieke opinie kon worden gesmaakt, dit naar aanleiding van de kerende oorlogskansen en de invoering van de verplichte tewerkstelling. De clandestiene pers evolueerde naar een bind- en recruteringsmiddel van en voor het verzet. Ze is bijgevolg een van de belangrijkste bronnen voor de studie van de toenmalige weerstand.

Deze clandestiene pers valt vandaag onder het bedreigde erfgoed. Niet alleen vergt een dergelijke verzameling, omwille van de slechte papierkwaliteit, een grote materiële zorg; als product van een drang naar vrijheid en vrije meningsuiting in een tijd van illegaliteit, neemt ze een quasi-onvergelijkbare plaats in de geschiedenis in.

Er zijn voor België een 700-tal titels geregistreerd. Bij dit indrukwekkend aantal moeten wel kanttekeningen worden geplaatst. Achtervolgd door de Duitse repressie bedroeg de levensduur van een blad gemiddeld één jaar en de oplage per nummer zelden meer dan 2.000 exemplaren. Bovendien was het redactie- en drukwerk, evenals de verspreiding, dikwijls in handen van een selecte groep. Meer dan een kwart van de in 1940 opgerichte bladen verdween in de loop van de bezetting, ook omdat de toegang tot zinvolle en betrouwbare informatie uiterst moeilijk was. Het is ook opmerkelijk dat slechts 21% van de Belgische bladen Nederlandstalig was. Wat de plaats van uitgave betreft, ligt in Vlaanderen het zwaartepunt voor de sluikpers in Antwerpen.

De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience bezit een uitgebreide collectie bestaande uit 84 titels. Deze collectie werd in 1946 anoniem geschonken en door de Stedelijke Boekbinderij zorgvuldig ingeplakt in speciaal daarvoor ontworpen albums. Hoewel deze methode momenteel achterhaald is, heeft ze toch bijgedragen tot de goede bewaring van deze unieke documenten.

Meer weten?

Meld je aan voor onze nieuwsbrief